އަހަރެމެންގެ ވޯޓު، އަހަރެމެންގެ މުސްތަޤުބަލު: ރާއްޖޭގެ ތާރީޚީ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓު

ޑިމޮކްރެޓިކް މުޖުތަމަޢުއެއްގެ އެންމެ އަސާސީ ބިންގަލަކީ ރައްޔިތުންނަށް ލިބިދީފައިވާ ވޯޓުލުމުގެ ޙައްޤެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ޙަރަކާތެއް ނޫނެވެ. މިއީ ކޮންމެ ފަރުދެއްގެ މައްޗަށް އޮތް ވަރަށް މުހިންމު މަދަނީ ޒިންމާއެކެވެ. ޑިމޮކްރެސީއެއް ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހިނގަމުންދާނީ، އެ މުޖުތަމަޢުއެއްގެ ރައްޔިތުން އެމީހުންގެ ވެރިންނާއި ސިޔާސަތުތައް ކަނޑައެޅުމުގައި ސީދާ ގޮތުން ބައިވެރިވެގެންނެވެ. ވޯޓު ފޮއްޓަށް ވައްޓާލާ ކޮންމެ ކަރުދާސްކޮޅަކީ، ޤައުމުގެ މުސްތަޤުބަލު ބިނާކުރުމަށް އެޅޭ ވަރަށް މުހިންމު ގަލެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ ބައިވެރިވުން ކުޑަވާ ވަރަކަށް، ޑިމޮކްރެސީގެ ބާރު ކުޑަވެ، މަދު ބައެއްގެ އަތްމައްޗަށް ޤައުމުގެ ބާރުތައް ޖަމާވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވެގެންދެއެވެ. އެހެންކަމުން، ވޯޓުލުމަކީ ހަމައެކަނި ޙައްޤަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށްޓަކައި އަދާކުރަންޖެހޭ އަމާނާތެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ޤައުމުގެ ނިޒާމަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް ގެނައުމަށް ނިންމާ ހިނދު، ކޮންމެ ފަރުދެއްގެ ބަސް އިއްވުމަކީ ޑިމޮކްރެސީގެ ދިރުން ދެމެހެއްޓުމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ.

ޑިމޮކްރެސީގައި ރައްޔިތުންގެ ބަސް ސީދާ ގޮތުން ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރާ އެންމެ މުހިންމު އެއް ވަސީލަތަކީ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓު ނުވަތަ ރެފަރެންޑަމްއެވެ. ދިވެހިރާއްޖެ މިހާރު ތައްޔާރުވަމުން ދަނީ ޤައުމުގެ އިންތިޚާބީ ނިޒާމަށް އިންގިލާބީ ބަދަލެއް ގެނައުމަށްޓަކައި ނަގާ ތާރީޚީ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓަކަށެވެ. 4 އޭޕްރީލް 2026 ގައި ބޭއްވުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާ މި ވޯޓަކީ، ރިޔާސީ އިންތިޚާބާއި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އިންތިޚާބު އެއް ދުވަހެއްގައި ބޭއްވުމަށް ޤާނޫނުއަސާސީއަށް ގެންނަ 8 ވަނަ އިޞްލާޙަށް ރައްޔިތުންގެ ރުހުން އޮތްތޯ ބެލުމަށް ނަގާ ވޯޓެކެވެ.

މި ބަދަލު ގެނައުމަށްޓަކައި ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ވަނީ 10 ފެބްރުއަރީ 2026 ގައި ބިލެއް ފާސްކޮށްފައެވެ. މި ބިލުގައިވާ ގޮތުން، 2028 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން ރިޔާސީ އަދި މަޖިލިސް އިންތިޚާބު ބާއްވާނީ އެއްކޮށެވެ. އަދި މިހާރު ހިނގަމުންދާ ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ ދައުރު 1 ޑިސެމްބަރު 2028 އަށް ނިމުމަކަށް ގެނައުމަށްވެސް ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 262 ވަނަ މާއްދާގެ (ށ) ގައިވާ ގޮތުން، ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުގެ އުމުރަށް ބަދަލު އަންނަ ފަދަ އިޞްލާޙެއް ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ތަޞްދީޤުކުރެއްވޭނީ ރައްޔިތުންގެ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓަކުން އެކަމަށް ރުހުން ލިބިގެންނެވެ. އެހެންކަމުން، ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވަނީ 16 ފެބްރުއަރީ 2026 ގައި ރިޔާސީ ޤަރާރެއް ނެރުއްވައި، މި ވޯޓު ނެގުމަށް އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނަށް އަންގަވާފައެވެ.

މި ވޯޓާ ގުޅޭގޮތުން އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުން ސުޕްރީމް ކޯޓަށް މައްސަލައެއް ހުށަހެޅި ނަމަވެސް، 31 މާރިޗު 2026 ގައި ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ 5 ފަނޑިޔާރުންގެ އިއްތިފާޤުން ވަނީ މި ވޯޓު ހުއްޓުވަންޖެހޭ ޤާނޫނީ ސަބަބެއް ނެތްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ވޯޓު ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް ހުކުމްކޮށްފައެވެ. އުއްތަމަ ފަނޑިޔާރު އަލްއުސްތާޛު ޢަބްދުލްޣަނީ މުޙައްމަދު އިސްވެ އިންނަވައި ނިންމެވި މި ނިންމެވުމުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓެއްގައި އަހާނެ ސުވާލު އެކުލަވާލުމަކީ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާއަށް ލިބިވަޑައިގެންވާ އިޚުތިޔާރީ ބާރެއް ކަމަށެވެ.

ލޯކަލް ކައުންސިލް އިންތިޚާބާއި އަންހެނުންގެ ތަރައްޤީއަށް މަސައްކަތްކުރާ ކޮމިޓީތަކުގެ އިންތިޚާބާ އެކުއެކީގައި ނަގާ މި ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓުގައި، 226 ދާއިރާއަކުން ޖުމްލަ 294,937 މީހުންނަށް ވޯޓުލުމުގެ ޙައްޤު ލިބިގެންވެއެވެ. މިއީ ސީދާ ރައްޔިތުންގެ އަތްމައްޗަށް ޤައުމުގެ ނިޒާމީ ބަދަލެއްގެ ނިންމުން ދޫކޮށްލެވޭ ވަރަށް މުހިންމު ފުރުޞަތެކެވެ.

އިންތިޚާބުތަކުގައި ބައިވެރިވުމުގެ ދުރު ރާސްތާގެ ނަތީޖާ

އިންތިޚާބުތަކުގައި ރައްޔިތުން ބައިވެރިވާ މިންވަރާއި ގޮތްތަކަކީ އޭގެ ނަތީޖާ ދުރު ރާސްތާއަށް ދެމިގެންދާނެ ކަމެކެވެ. މިއަދު ނަގާ ވޯޓަކުން އެކުލަވާލެވޭ ޤާނޫނުތަކާއި ސިޔާސަތުތަކުގެ އަސަރު ކުރާނީ ހަމައެކަނި މިއަދުގެ ޖީލަކަށް ނޫނެވެ. އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުގެ އިޖުތިމާޢީ އަދި ޤާނޫނީ މާޙައުލު ބައްޓަންވެގެންދާނީ މިއަދުގެ ނިންމުންތަކުގެ މައްޗަށެވެ. މިސާލަކަށް، ޒުވާނުން ވޯޓުލުމުގައި ބައިވެރިވާ ނިސްބަތް ދަށްވެއްޖެނަމަ، ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލުމުގައި ޒުވާނުންގެ އަޑު ކެނޑި، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ފައިދާހުރި ސިޔާސަތުތަކަށް އިސްކަންދެވުމުގެ ފުރުޞަތު ބޮޑުވެއެވެ.

ރާއްޖޭގައި މި ނަގާ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓަކީ މީގެ އެންމެ ފުރިހަމަ އެއް މިސާލެވެ. ރިޔާސީ އަދި މަޖިލިސް އިންތިޚާބު އެއްކޮށްލުމަށް ރައްޔިތުން "އާނ" ބަސް ބުނެފިނަމަ، އޭގެ ސަބަބުން ދައުލަތުން އިންތިޚާބުތަކަށް ކުރާ ޚަރަދު އެތައް ގުނައަކުން ކުޑަވެގެންދާނެއެވެ. އަދި ކޮންމެ އަހަރަކު ކަހަލަ ގޮތަކަށް އިންތިޚާބުތައް ބޭއްވުމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ސިޔާސީ ހަލަބޮލިކަން ކުޑަވެ، ސަރުކާރަށް ތަރައްޤީގެ މަޝްރޫޢުތައް ހިންގުމަށް ފަހި މާޙައުލެއް ޤާއިމުވެގެންދާނެކަމަށް ސަރުކާރުން ވަކާލާތުކުރެއެވެ. ނަމަވެސް، އަނެއްކޮޅުން ބަލާއިރު، ދެ އިންތިޚާބު އެއްކޮށްލުމުން، ރިޔާސީ އިންތިޚާބު ކާމިޔާބުކުރާ ޕާޓީއަކަށް މަޖިލީހުގެ މެޖޯރިޓީ ހޯދުމަށް ފަސޭހަވެ، ބާރުތައް އެއްފަރާތަކަށް ޖަމާވުމުގެ ފުރުޞަތު އޮތްކަމަށް ބައެއް ފަރާތްތަކުން ދެކެއެވެ.

މިފަދަ ބޮޑެތި ނިންމުންތައް ނިންމާއިރު، ރައްޔިތުންގެ ބައިވެރިވުން ކުޑަވެއްޖެނަމަ، ޤައުމުގެ މުސްތަޤުބަލު ކަނޑައެޅިގެންދާނީ މަދު ބައެއްގެ ވިސްނުމުގެ މައްޗަށެވެ. ޓްރާންސްޕޭރެންސީ މޯލްޑިވްސް ފަދަ ޖަމާޢަތްތަކުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، މިފަދަ ބޮޑެތި ބަދަލުތައް ގެންނައިރު ރައްޔިތުންނަށް ފުރިހަމަ މަޢުލޫމާތު ލިބިފައި އޮތުމަކީ ނުހަނު މުހިންމު ކަމެކެވެ. އެހެންކަމުން، މިއަދު ވޯޓުލުމުގައި ފަރުވާކުޑަކޮށްލުމަކީ، މާދަމާގެ ޖީލުތަކަށް އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ފޯރާނެ ކަމެކެވެ. ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑާއި އިޖުތިމާޢީ ފޭރާން ބިނާވަނީ ރައްޔިތުންގެ އިންތިޚާބީ ބައިވެރިވުމުގެ މައްޗަށެވެ.

މަދަނީ ޒިންމާއާއި ޑިމޮކްރެޓިކް މުއައްސަސާތަކުގެ ދެމިއޮތުން

މުޖުތަމަޢުގެ ކުރިއެރުމާއި ތަރައްޤީ ސީދާ ގޮތުން ގުޅިފައިވަނީ ރައްޔިތުންގެ މަދަނީ ބައިވެރިވުމާއެވެ. ޑިމޮކްރެޓިކް މުއައްސަސާތަކުގެ ބާރުވެރިކަމާއި ދެމިއޮތުން ބިނާވެފައިވަނީ އެ މުއައްސަސާތަކާމެދު ރައްޔިތުންގެ އޮންނަ އިތުބާރާއި، އެތަންތަނުގެ ނިންމުންތަކުގައި ރައްޔިތުން ބައިވެރިވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށެވެ. ވޯޓުލުމަކީ ހަމައެކަނި ވެރިން ހޮވުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޑިމޮކްރެސީގެ ނިޒާމު ދިރިއޮތްކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ އެންމެ ވަރުގަދަ ހެކިވެސްމެއެވެ. ރައްޔިތުން ވޯޓުލުމުން ދުރުހެލިވާނަމަ، މުއައްސަސާތަކުގެ ޖަވާބުދާރީކަން ކުޑަވެ، ކޮރަޕްޝަނާއި ނަހަމަ ނުފޫޒުތަކަށް ޖާގަ ހުޅުވިގެންދެއެވެ.

އެހެންކަމުން، ޑިމޮކްރެސީއެއް ދެމެހެއްޓުމަށްޓަކައި ރައްޔިތުންގެ ބައިވެރިވުމަކީ އިޚުތިޔާރީ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކޮންމެހެން ލާޒިމު ކަމެކެވެ. ކުރިއަށް އޮތް 4 އޭޕްރީލްގައި ދިވެހިރާއްޖޭގައި ނަގާ ފެންނަ ނުފެންނަ ވޯޓަކީ ހަމައެކަނި އިދާރީ ނިންމުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ 294,937 ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް، ޤައުމުގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ މިސްރާބު ދާއިމީ ގޮތެއްގައި ބަދަލުކޮށްލުމަށް ލިބިފައިވާ ސީދާ ބާރެކެވެ. މި ވޯޓުގެ ނަތީޖާއިން ކަނޑައަޅައިދޭނީ ރާއްޖޭގެ އިންތިޚާބީ ކަލަންޑަރުގެ މުސްތަޤުބަލެވެ.