ސިޔާސީ ބަހުސްތަކުގެ ރިވެތި ސިފަ ގެއްލި ޒާތީ ކޯޅުމަކަށް ބަދަލުވުން

ކޮންމެ ދިމިގްރާތީ މުޖުތަމަޢެއްގައިވެސް، ޤައުމުގެ މުސްތަޤުބަލު ބައްޓަންކުރުމުގައި ސިޔާސީ ބަހުސްތަކަކީ ވަރަށް މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރާ އެއްޗެކެވެ. ޚިޔާލު ތަފާތުވުންތަކާއި، މަޝްވަރާތަކުގެ ތެރެއިން ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް އިޞްލާޙުވެ، އިދިކޮޅު ފަރާތްތަކުގެ ޒިންމާދާރުކަން އިތުރުވެ، ރައްޔިތުންނަށް ތަފާތު ދާއިރާތަކުން މަޢުލޫމާތު ލިބިގެންދެއެވެ. ނަމަވެސް، މިއަދުގެ ސިޔާސީ މާޙައުލަށް ބަލާއިރު، އެންމެ މުހިންމު އެއް ސިފަ ކަމުގައިވާ އިޙްތިރާމާއެކު ބަހުސްކުރުމުގެ ސިފަ ދަނީ ފަނޑުވަމުންނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ފެންނަމުންދަނީ ރުޅިވެރިކަމާއި، ޒާތީ ގޮތުން ދިމާކުރުމާއި، އަދާވާތްތެރިކަމެވެ. މިއީ ޤައުމުގެ މުސްތަޤުބަލަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެއްކަން ޔަޤީނެވެ. ސިޔާސީ ޚިޔާލު ތަފާތުވުންތަކަކީ ޢަދާވާތްތެރިކަމަށް ބަދަލުވެ، މުޖުތަމަޢުގެ ފޭރާން ވީދިގެންދާ މަންޒަރު މިއަދު މިވަނީ އާންމުވެފައެވެ.

ތާރީޚީ ނަޒަރަކުން ދިވެހި ސިޔާސީ މަސްރަޙާއި ބަހުސްގެ ސަގާފަތް

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަޙަކީ އަބަދުވެސް ވަރަށް ފޯރިގަދަ މަސްރަޙެކެވެ. 1953 ވަނަ އަހަރު މުޙައްމަދު އަމީން ދީދީގެ ވެރިކަމުގައި ފުރަތަމަ ޖުމްހޫރިއްޔާ އުފެދި، އަދި އޭގެ ފަހުން 1968 ވަނަ އަހަރު އިބްރާހީމް ނާޞިރުގެ ވެރިކަމުގައި ދެވަނަ ޖުމްހޫރިއްޔާ ފެށިގެން އައިއިރުވެސް، ސިޔާސީ ކަންކަމުގައި ރައްޔިތުންގެ ޝައުޤުވެރިކަން ހުއްޓެވެ. ކުރީ ޒަމާނުގައި ރަށްރަށުގެ ހޮޅުއަށިތަކުގައާއި، ސައިހޮޓާ ތަކުގައި ޤައުމީ މައްސަލަތަކާމެދު ވަރަށް ފޯރީގައި ބަހުސްކުރެވެއެވެ. ނަމަވެސް އެ ޚިޔާލު ތަފާތުވުންތައް ހުންނަނީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ފިކުރުގައެވެ. ބަހުސް ނިންމާލުމަށްފަހު އެކުގައި ސައިބޮއި، އަނެއް ދުވަހު އެކުގައި މަހަށް ގޮސް އުޅެނީ އެއްވެސް ހިތްބުރަކަމެއް ނެތިއެވެ. އެ ޒަމާނުގައި ސިޔާސީ ވާހަކަތަކާއި އަމިއްލަ ޒާތީ ދިރިއުޅުމާ ދެމެދު ވަކި ހައްދެއް ކަނޑައެޅިފައި އޮތެވެ.

ނަމަވެސް 2008 ވަނަ އަހަރު ގިނަ ޕާޓީ އެކުލެވޭ ދިމިގްރާތީ ނިޒާމު ތަޢާރަފުވުމާއެކު، ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަން އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެގެން ދިޔައެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ މާއްދާއިން ޚިޔާލުފާޅުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކޮށްދިނުމާއެކު، އެ މިނިވަންކަމުގެ ބޭނުން އެންމެ ހެޔޮ ގޮތުގައި ހިފުމުގެ ބަދަލުގައި، ބައެއް ފަރާތްތަކުން އެއީ އަނެކާގެ އަބުރަށް އަރައިގަތުމަށް ލިބުނު ލައިސަންސެއް ކަމުގައި ދެކެން ފެށިއެވެ. އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ނިޔަލަށް ޕީއެންސީގައި 74,000 އަށްވުރެ ގިނަ މެންބަރުން އަދި އެމްޑީޕީގައި 43,000 އަށްވުރެ ގިނަ މެންބަރުން ތިބިއިރު، މިއީ އާބާދީގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރު ސިޔާސީ ކަންކަމުގައި ރައްޔިތުން ބައިވެރިވާ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ސިޔާސީ ކަންކަމުގައި ޝައުޤުވެރިކަން ހުރުމަކީ ދިމިގްރާތީ ނިޒާމަކަށް ބޭނުންތެރި ކަމެއް ނަމަވެސް، ޚިޔާލު ތަފާތުވުންތައް ޒާތީ ތައައްސަބަށާއި، އަދާވާތްތެރިކަމަށް ބަދަލުވުމަކީ ކުރިމަތިވާ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ. މިއަދުގެ ސިޔާސީ މާހައުލުން މި ފެންނަނީ އަޅުގަނޑުމެން ލަދު ގަންނަންޖެހޭ ވަރުގެ ނާތަހުޒީބު އަދި އަޚުލާޤީ ގޮތުން ފެންވަރު ވަރަށް ދަށް އަމަލުތަކެކެވެ. ފިކުރީ ގޮތުން ކުރެވޭ ބަހުސްތަކުގެ ބަދަލުގައި، މުޅި ބަހުސް އެނބުރެނީ ވަކިވަކި ޝަޚުޞިއްޔަތުތަކުގެ ވަށައިގެންނެވެ.

 ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ނުފޫޒާއި ބަހުސްގެ ފެންވަރު

މިއަދު ސިޔާސީ ބަހުސްތައް ހަމައެކަނި މަޖިލިސް ކުރާގެއަކަށް ނުވަތަ ޓީވީ ސްޓޫޑިއޯތަކަކަށް ހަނިވެފައެއް ނެތެވެ. 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ 84.7 އިންސައްތަ މީހުން އިންޓަނެޓް ބޭނުންކުރެއެވެ. އަދި 383,000 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ހަރަކާތްތެރިވާއިރު، މިއީ މުޅި އާބާދީގެ 72 އިންސައްތައެވެ. ފޭސްބުކް އަދި އެކްސް (ކުރީގެ ޓުވިޓަރ) ފަދަ މަންސަތަކުގައި ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް ސިޔާސީ ބަހުސްތައް ދަނީ ކުރެވެމުންނެވެ.

ހިތާމަޔަކީ، މިފަދަ ގިނަ މަޝްވަރާތަކަކީ ޙައްލު ހޯދުމަށް ނުވަތަ ސިޔާސަތުތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ކުރެވޭ މަޝްވަރާތަކަށް ނުވުމެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ފެނިގެންދަނީ އެކަކު އަނެކަކަށް އިނގިލި ދިއްކުރުމާއި، އަބުރަށް އަރައިގަތުމާއި، އަދި ސިޔާސީ ވާދަވެރިކަމުގެ ތެރެއިން އުފެދޭ ރުޅިވެރިކަމެވެ. ސޯޝަލް މީޑިއާގެ އެލްގޮރިދަމްތައް ފަރުމާކުރެވިފައި ހުންނަނީ ރުޅިވެރިކަމާއި ޖަޒުބާތީ ވާހަކަތަކަށް ގިނަ ބައެއްގެ ސަމާލުކަން ލިބޭ ގޮތަށެވެ. އެހެންކަމުން، ސިޔާސަތަކާމެދު ކުރެވޭ ޢިލްމީ ބަހުސަކަށްވުރެ، މީހެއްގެ އަމިއްލަ ޒާތަށް އަމާޒުކޮށް ކުރެވޭ ފުރައްސާރައަށް ލިބޭ ތަރުހީބު ބޮޑުވެއެވެ. އިންޓަނޭޝަނަލް ފެޑެރޭޝަން އޮފް ޖަރނަލިސްޓްސް (އައިއެފްޖޭ) އިން ނެރެފައިވާ ރިޕޯޓެއްގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ސިޔާސީ ފަރާތްތަކުންނާއި ސަރުކާރުގެ އެކި މަޤާމުތަކުގައި ތިބޭ ފަރާތްތަކުން ވަގު އެކައުންޓުތައް ބޭނުންކޮށްގެން އެމީހުންގެ ސިޔާސީ މަޤުޞަދުތައް ޙާޞިލުކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރެއެވެ. މިފަދަ އެކައުންޓުތަކުން ފަތުރާ ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ވާހަކަތަކާއި ނަފުރަތުގެ ސަބަބުން، މުޖުތަމަޢުގައި ސިޔާސީ ގޮތުން ބައިބައިވުން ވަނީ އިންތިހާއަށް އިތުރުވެފައެވެ.

މި ނާތަހުޒީބު ސަގާފަތުގެ ސަބަބުން އެންމެ ބޮޑު ގެއްލުމެއް ލިބެނީ ޤާބިލު، ތަޢުލީމީ ޒުވާނުންނަށާއި އަންހެނުންނަށެވެ. ސިޔާސީ މައިދާނަށް ނުކުމެއްޖެނަމަ، އަމިއްލަ ޒާތީ ދިރިއުޅުމަށާއި ޢާއިލާއަށް އަމާޒުކޮށް ކުރެވޭ ހުތުރު ފުރައްސާރަތަކަށް ބިރުން، ގިނަ ބަޔަކު ސިޔާސީ ކަންކަމާ ދުރަށް ދެއެވެ. މިއީ ޤައުމަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު އުނިކަމެކެވެ. ޚިޔާލު ތަފާތުވުމަކީ ޢަދާވާތްތެރިކަމަށް ބަދަލުވެ، އެއްބަނޑު އެއްބަފާ މީހުންގެ މެދުގައިވެސް ސިޔާސީ ސަބަބުތަކާހުރެ ގުޅުން ކެނޑޭ ހިސާބަށް ކަންކަން މިވަނީ ގޮސްފައެވެ.

 ލީޑަރުންނާއި، މީޑިއާ އަދި ރައްޔިތުންގެ ދައުރު

ސިޔާސީ ސަގާފަތް ބައްޓަންކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީވެރިންގެ ޒިންމާއެއް ނޫނެވެ. މިއީ މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ ބައިވެރިވުން އޮންނަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ސިޔާސީ ލީޑަރުންނަކީ ނަމޫނާ ދައްކަންޖެހޭ ބައެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހަކީ ޤައުމުގެ އެންމެ މަތީ ބަހުސްކުރާ މަޖިލިސް ކަމަށްވާއިރު، އެތަނުން ފެންނަ މަންޒަރުތަކަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ލަދުވެތި މަންޒަރުތަކެކެވެ. މެންބަރުން އެކަކު އަނެކަކަށް ހުތުރު ބަހުން މުޚާޠަބުކޮށް، ޒާތީ ގޮތުން ދިމާކުރާ މަންޒަރު ޓީވީތަކުން ލައިވްކޮށް ފެނުމުން، އާންމު ރައްޔިތުންނަށް ދެވެނީ ވަރަށް ގޯސް މެސެޖެކެވެ. ޕޯޑިއަމްތަކުގައި ވާހަކަދައްކަވާއިރު، އިޙްތިރާމާއި، ތަޞައްރަފު ފުދިފައިވާ ބަހުރުވައިން ވާހަކަދެއްކުމަކީ ރައްޔިތުންގެ އިތުބާރު އިތުރުވާނެ ކަމެކެވެ. ލީޑަރުން ބޭނުންކުރައްވާ ހަރުކަށި ބަހުރުވައިގެ ސަބަބުން، އެ ބޭފުޅުންނަށް ތާއީދުކުރާ އާންމު ރައްޔިތުންވެސް އެ މަގުން ހިނގުމަށް ހިތްވަރު ލިބެއެވެ.

ހަމައެހެންމެ، މީޑިއާތަކުންވެސް ޒިންމާދާރު ނޫސްވެރިކަމެއްގެ ތެރެއިން ތަފާތު ޚިޔާލުތަކަށް ފުރުޞަތު ދީ، ބިނާކުރަނިވި މަޝްވަރާތަކަށް މަގުފަހިކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. އައިއެފްޖޭގެ ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި، ރާއްޖޭގެ 71 އިންސައްތަ މީހުން ޤަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި ވަރުގަދަ ދިމިގްރާތީ ނިޒާމެއް ދެމެހެއްޓުމަށް ނޫސް މީޑިއާއަކީ ވަރަށް މުހިންމު އެއްޗެކެވެ. ނަމަވެސް، ބައެއް ފަހަރު މީޑިއާތަކުން ޚަބަރުތައް ގެނެސްދޭ ގޮތުންނާއި، ސުރުޚީތައް ހަދާ ގޮތުން ސިޔާސީ ބައިބައިވުންތަކަށް ހިތްވަރު ލިބޭކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ކްލިކް ހޯދުމުގެ ބޭނުމުގައި ޒާތީ ކޯޅުންތައް ޕްރޮމޯޓުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ސިޔާސަތުތަކުގެ ފުން ދިރާސާތައް ގެނެސްދިނުމަކީ މީޑިއާގެ ޒިންމާއެކެވެ.

 މީގެ އިތުރުން، އާންމު ރައްޔިތުންގެ ޒިންމާވެސް ކުޑައެއް ނޫނެވެ. ސިޔާސީ ފަރާތްތަކުން ޒާތީ ގޮތުން ދިމާކޮށް، ހުތުރު ބަހުރުވައިން ވާހަކަދައްކާއިރު، އެކަމަށް އަތްޖަހައި ހިތްވަރުދޭނަމަ، އެ ސަގާފަތް ދާނީ ކުރިއަށެވެ. ރައްޔިތުން ބޭނުންވަނީ ސިޔާސަތުގެ ބަހުސްކަން ސިޔާސީވެރިންނަށް އަންގައިދޭން ޖެހެއެވެ. ޚާއްޞަކޮށް ޒުވާން ޖީލުތަކުން ސިޔާސީ ކަންކަމުގައި ބައިވެރިވާއިރު، ރުޅިވެރިކަމުގެ ބަދަލުގައި ޙަޤީޤަތްތަކާއި އިޙްތިރާމަށް އިސްކަންދިނުން މުހިންމެވެ.

 ޤައުމީ ތަރައްޤީއަށްޓަކައި ބަހުސްގެ މިސްރާބު ބަދަލުކުރުން

ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ހަލުވިކަމާއެކު ސިޔާސީ ބަދަލުތައް އަންނަމުންދާ ޤައުމެކެވެ. ޤައުމީ ތަރައްޤީއާއި، އިޤްތިޞާދީ ދެމެހެއްޓެނިވިކަމާއި، އިޖުތިމާޢީ ހަމަޖެހުމަށްޓަކައި ވަރުގަދަ ބަހުސްތައް ބޭނުންވެއެވެ. ނަމަވެސް ބަހުސްތަކަކީ ބައިބައިވުން އުފައްދާ އެއްޗަކަށް ވުމުގެ ބަދަލުގައި، އިތުބާރު އުފައްދާ ވަސީލަތަކަށް ވާންޖެހެއެވެ. ޒަމާނީ ސިޔާސީ މައިދާނަށް ބޭނުންވަނީ ބަހުސްތައް މަދުކުރުމެއް ނޫނެވެ. ބޭނުންވަނީ ބަހުސްތަކުގެ ފެންވަރު ރަނގަޅުކުރުމެވެ.

ސިޔާސީ ބަހުސްތަކުގައި ޒާތީ ކޯޅުން އިސްކުރުމުގެ ނަތީޖާއަކަށް ވަނީ، ޤައުމަށް ފައިދާހުރި މުހިންމު ސިޔާސަތުތައްވެސް، ހަމައެކަނި އިދިކޮޅު ފަރާތުން ހުށަހެޅީތީ ބޭރުކޮށްލުމެވެ. މީގެ ސަބަބުން ޤައުމުގެ ތަރައްޤީ މަޑުޖެހި، ރައްޔިތުންނަށް ލިބެންޖެހޭ ޚިދުމަތްތައް ލަސްވެގެންދެއެވެ. ބޭރު ދުނިޔޭގެ ކުރިމަތީގައިވެސް ޤައުމުގެ ތަޞައްވުރު ކިލަނބުވެގެންދެއެވެ.

ދިމިގްރާތީ ނިޒާމެއް ވަރުގަދަވަނީ އިދިކޮޅު އަޑުތައް އިވި، ޚިޔާލުތަކަށް އިޙްތިރާމާއެކު ގޮންޖަހައި، ޒާތީ މަޞްލަޙަތަށްވުރެ ޤައުމީ މަޞްލަޙަތު އިސްކުރުމުންނެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުސްތަޤުބަލަށްޓަކައި، އިޙްތިރާމާއެކު ބަހުސްކުރުމުގެ ސަގާފަތް އަލުން އާލާކުރުމަކީ މިއަދު ކުރަންޖެހިފައިވާ އެންމެ މުހިންމު މަސައްކަތެވެ. އިލެކްޝަންސް ކޮމިޝަނުން ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ދަފްތަރު ބަލަހައްޓައި، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ބަޖެޓުންވެސް ޝަރުޠު ހަމަވާ ޕާޓީތަކަށް ދައުލަތުގެ ފައިސާ ދޫކުރަމުންދާއިރު، އެ ޕާޓީތަކުން މުޖުތަމަޢުގައި ސުލްހަވެރި ސިޔާސީ ހަރަކާތްތައް ހިންގުމަށް ބާރުއެޅުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ.