ސައްދާމް ހުސައިން ދަންޖެއްސިއިރު، ނަތަންޔާހޫއަށް ހަމައެކަނި އަމުރެއް

އެއް ލީޑަރަކު ހައްޔަރުކޮށް، ޝަރުޢީ މަރުޙަލާތަކަށްފަހު މަރުގެ އަދަބު ތަންފީޛު ކުރެވިފައިވާއިރު، އަނެއް ލީޑަރަކާ ދެކޮޅަށް ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޖިނާއީ ކޯޓުން ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރެފައިވީ ނަމަވެސް، އޭނާ އަދިވެސް ހުންނެވީ ސިޔާސީ ގޮތުން ނުފޫޒުގަދަ މަޤާމެއްގައެވެ. މި ފަރަޤުތަކުގެ ސަބަބުން، ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޢަދުލުއިންސާފުގެ ނިޒާމަކީ އެންމެހައި ފަރާތްތަކަށް ހަމަހަމަކަމާއެކު ހިނގާ ނިޒާމެއްތޯ މިއީ މިއަދު އުފެދޭ އެންމެ ބޮޑު ސުވާލެވެ.

ސޯޝަލް މީޑިއާގައި މިހާރު ފެންމަތިވަމުންދާ މި އަޅާކިޔުމަކީ ފުންކޮށް ދިރާސާކޮށްލަންޖެހޭ މައުޟޫޢެކެވެ. އިރާގުގެ ކުރީގެ ރައީސް ސައްދާމް ޙުސައިންނާ ދެކޮޅަށް ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢު ތެދުވެ، އެމެރިކާ އިސްވެ އޮވެ ހިންގި އަސްކަރީ ހަރަކާތްތަކަށްފަހު އޭނާ ހައްޔަރުކޮށް، ދަންޖައްސައި މަރާލިއެވެ. މިއާ ޚިލާފަށް، އިސްރާއީލުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫއާ ދެކޮޅަށް ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޖިނާއީ ކޯޓު (އައި.ސީ.ސީ) އިން ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރު ނެރެފައިވީ ނަމަވެސް، އޭނާ އަދިވެސް ހުންނެވީ އެއްވެސް ޖެހިލުމެއް ނެތި ދައުލަތުގެ އެންމެ މަތީ ވެރިކަމުގެ ބާރުގައެވެ.

ސައްދާމް ޙުސައިންގެ ނިމުން

ސައްދާމް ޙުސައިންއަކީ ގިނަ އަހަރުތަކެއް ވަންދެން އިރާގުގެ ވެރިކަން ކުރެއްވި، މެދުއިރުމަތީގެ ސިޔާސީ ތާރީޚުގައި ނުފޫޒުގަދަ ޝަޚްޞިއްޔަތެކެވެ. އޭނާގެ ސަރުކާރުން އިންސާނީ ޙައްޤުތަކަށް އަރައިގަނެފައިވާ ކަމަށް ބުނެ، ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުގެ ބޮޑެތި ފާޑުކިޔުންތަކެއް އޭނާއަށް އަމާޒުވިއެވެ. ނަމަވެސް، ސައްދާމްގެ ވެރިކަން ނިމިގެންދިޔައީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ނުރުހުންތަކަކުންނެއް ނޫނެވެ.

2003 ވަނަ އަހަރު އެމެރިކާ އިސްވެ އޮވެ އިރާގަށް އެރުމަށްފަހު، އެމެރިކާގެ ސިފައިން ސައްދާމް ޙުސައިން ހައްޔަރުކުރިއެވެ. އޭގެ ފަހުން އޭނާ އިރާގުގެ ޚާއްޞަ ޓްރައިބިއުނަލެއްގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކޮށް، ދިގު ޝަރީޢަތްތަކެއް ހިންގުނެވެ. ދުޖައިލް ގަތުލުއާންމުގެ މައްސަލައިގައި އޭނާ ކުށްވެރިވާކަމަށް ކަނޑައަޅައި، މަރުގެ އަދަބު އިއްވުނެވެ. އަދި 30 ޑިސެމްބަރު 2006 ގައި އިރާގުގެ ކަމާބެހޭ އިދާރާތަކުން އޭނާ ދަންޖައްސައި މަރުގެ އަދަބު ތަންފީޛުކުރިއެވެ. ސައްދާމް ޙުސައިންއާ މެދު އާންމުންގެ މެދުގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ހުރި ނަމަވެސް، މި ހާދިސާއިން އެނގިގެންދިޔަ ކަމަކީ، ބައިނަލްއަޤުވާމީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ޤައުމެއްގެ އިސްވެރިއަކު ހައްޔަރުކޮށް، ޢަދުލުއިންސާފުގެ ކުރިމައްޗަށް ހާޒިރުކޮށް، އަދަބު ދެވިދާނެކަމެވެ.

ނަތަންޔާހޫއާ މެދު އުފެދޭ ސުވާލުތައް

ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫގެ މައްސަލައިގައި ކަން ހިނގަމުންދަނީ ސައްދާމް ޙުސައިންގެ ހާލަތާ މުޅިން ޚިލާފަށެވެ. ފާއިތުވި ދިގު މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި އދ. އިން އިސްރާއީލާ ދެކޮޅަށް އެތައް ޤަރާރެއް ފާސްކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ފިޔަވަޅެއް ފެނިގެންދިޔައީ 2024 ވަނަ އަހަރުގެ ނޮވެމްބަރު މަހުގައެވެ. އެއީ ޣައްޒާގައި ހިންގަމުންދާ ލާއިންސާނީ ޢަމަލުތަކާއި، ހަނގުރާމަވެރި ކުށްތަކުގެ ތުހުމަތުގައި، ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޖިނާއީ ކޯޓު (އައި.ސީ.ސީ) އިން އޭނާ ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރުމާ ގުޅިގެންނެވެ.

ހައްޔަރުކުރުމުގެ އަމުރެއް ނެރުމަކީ ކުށް ސާބިތުވުން ކަމުގައި ނުވާއިރު، ނަތަންޔާހޫ ގެންދަވަނީ އެ ހުރިހާ ތުހުމަތުތަކަކަށް އިންކާރު ކުރައްވަމުންނެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މި ދެ ލީޑަރުންގެ މެދުގައި ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުން ޢަމަލުކުރި ގޮތުގެ ތަފާތު ވަރަށް ބޮޑެވެ. ސައްދާމް ޙުސައިން ހައްޔަރުކޮށް، މަރުގެ އަދަބު ތަންފީޛު ކުރެވުނުއިރު، ނަތަންޔާހޫއާ ދެކޮޅަށް ބައިނަލްއަޤުވާމީ ކޯޓުގެ އަމުރެއް އޮތް ބާރުގަދަ ޙާލަތެއްގައިވެސް، އޭނާ އަދިވެސް ހުންނެވީ ދައުލަތުގެ އެންމެ މަތީ މަޤާމުގައެވެ. މިކަމަކީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ އިންސާފުގެ ހަމަހަމަކަމާމެދު ބޮޑެތި ސުވާލުތަކެއް އުފެދޭ ކަމެކެވެ.

އިންސާފު ކަނޑައަޅަނީ ބާރުގެ ނުފޫޒުންތޯ؟

ސައްދާމް ޙުސައިންގެ ސަޕޯޓަރުން ދެކޭގޮތުގައި، އޭނާއާމެދު ތާރީޚު މިފަދަ ހަރުކަށި ގޮތަކަށް ނިންމުން ނިންމީ، ބައިނަލްއަޤުވާމީ މައިދާނުގައި އޭނާއަށް އޮތް ބާރުގަދަ އެކުވެރިންގެ މަދަދާއި އެހީތެރިކަން ގެއްލުމާ ގުޅިގެންނެވެ. ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޢަދުލުއިންސާފުގެ ނިޒާމަކީ ސިޔާސީ ނުފޫޒުން މުޅިން އެއްކިބާވެފައިވާ ނިޒާމެއް ނޫނެވެ. ދުނިޔޭގެ ބާރުގަދަ ޤައުމުތަކުގެ ޑިޕްލޮމެޓިކް، އިޤްތިޞާދީ އަދި އަސްކަރީ ނުފޫޒު މި ނިޒާމުގެ ތެރެއަށް އިންތިހާއަށް ފޯރައެވެ. އދ. ގެ ސަލާމަތީ މަޖިލީހުގެ އޮނިގަނޑުވެސް ބިނާވެފައިވަނީ 'ވީޓޯ' ކުރުމުގެ ބާރު ލިބިފައިވާ ފަސް ޤައުމެއްގެ މައްޗަށެވެ. މިއީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ގޮތުން ފިޔަވަޅު އެޅުމާއި ޒިންމާދާރުކުރުވުމުގެ ނިޒާމަށް ސިޔާސީ މަޞްލަޙަތުތަކުގެ އަސަރު ފޯރާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.

ސައްދާމަށް ހަނގުރާމަ ނާކާމިޔާބުވެ، އޭނާގެ ބާރާއި ރައްކާތެރިކަން ގެއްލި، އެންމެ ފަހުން ފުރާނަވެސް ދިޔައީއެވެ. މިހާލަތުން އުފެދޭ އެންމެ ބޮޑު ސުވާލަކީ، ބައިނަލްއަޤުވާމީ މައިދާނުގައި ބާރުގަދަ އެކުވެރިންގެ ފުރިހަމަ މަދަދު ލިބޭ ވެރިއަކަށް، ދުވަހަކުވެސް މިފަދަ ހިތްދަތި ނިމުމަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިދާނެތޯއެވެ؟

އިންސާފުގެ ދެމިންގަނޑު

ސައްދާމް ޙުސައިންގެ ސަޕޯޓަރުން ދެކޭގޮތުގައި، އޭނާ ދަންޖައްސައި މަރާލުމަކީ ހަމައެކަނި އަނިޔާވެރި ވެރިއަކަށް ދެވުނު އަދަބެއް ނޫނެވެ. އެއީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ ބާރުގެ ނުފޫޒުން މެދުއިރުމަތީގެ ލީޑަރުންގެ މުސްތަޤުބަލު ކަނޑައެޅިގެންދާ ގޮތް ހާމަކޮށްދިން މިސާލެކެވެ. އިރާގަށް އަރައިގަނެ، ވެރިކަން ފުރޮޅާލައި، ސައްދާމްގެ ފުރާނަ ދުއްވާލިއިރު، ބައިނަލްއަޤުވާމީ މުޖުތަމަޢުގެ ބޮޑެތި ފާޑުކިޔުންތައް އަމާޒުވެފައިވާ އެހެން ބާރުގަދަ ޤައުމުތަކުގެ ވެރިންނާ މެދު އެއްވެސް ފިޔަވަޅެއް ނޭޅުމަކީ، އިންސާފު ޤާއިމުކުރުމުގައި ދެމިންގަނޑެއް ގެންގުޅުން ކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ޤަބޫލުކުރެއެވެ.

އަސްލު މައްސަލައަކީ ސައްދާމް ޙުސައިންގެ ޝަޚްޞިއްޔަތު އޮތްގޮތެއް ނޫނެވެ. ބަހުސަކީ ބައިނަލްއަޤުވާމީ އިންސާފުގެ ނިޒާމު ބިނާވެފައިވަނީ އެ މީހެއްގެ ފަހަތުގައި އޮތް ސިޔާސީ އަދި އަސްކަރީ ބާރުގެ މައްޗަށްތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ. ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނަކީ އެންމެންގެ މައްޗަށް ހަމަހަމަކޮށް ހިނގަންޖެހޭ އެއްޗެއް ނަމަ، އެ ޤާނޫނުގެ ބާރު ސައްދާމަށާއި، ނަތަންޔާހޫއަށާއި، ދުނިޔޭގެ އެންމެ ބާރުގަދަ ޤައުމުތަކުގެ ވެރިންނަށްވެސް ހަމަހަމަކޮށް ފޯރަންޖެހޭނެއެވެ.

ތާރީޚު ހަމައެކަނި ސައްދާމް ޙުސައިންގެ ޢަމަލުތަކުގެ މައްޗަށް ޙުކުމެއް ނުކުރާނެއެވެ. ބަދަލުގައި، އޭނާގެ ނިމުން ގެނައި ބައިނަލްއަޤުވާމީ ނިޒާމުގެ ނިންމުންތަކާ މެދުވެސް ސުވާލު އުފައްދާނެއެވެ. އިންސާފަކީ ހަމައެކަނި ހަނގުރާމައިން ބަލިވާ މީހުންނަށް އޮތް އެއްޗަކަށް ވެގެން ނުވާނެއެވެ. އެއީ އިންސާފާ ހަމައަށް ވާސިލުވިޔަނުދީ ހިފަހައްޓާނެ ބާރު ހުރި ކޮންމެ ފަރާތެއްގެ މައްޗަށްވެސް ހިނގަންޖެހޭނެ އެއްޗެކެވެ.

މިއަދު މުޅި ދުނިޔެ އޮތީ ސީދާ ޖަވާބަކަށް ބޭނުންވެފައެވެ. ބައިނަލްއަޤުވާމީ ޤާނޫނަކީ ޙަޤީޤީ އިންސާފެއްތޯ؟ ނުވަތަ އިންސާފަކީ ބައެއް ފަހަރު ހަމައެކަނި ބާރުގަދަ މީހާގެ މުށުތެރޭގައި އޮންނަ އެއްޗެއްތޯއެވެ؟