ވަށައިޖެހޭ ތަރައްޤީ: ދިވެހިރާއްޖޭގެ މުސްތަޤުބަލު

ގައުމެއްގެ މުސްތަގުބަލު ބިނާވަނީ އެ ގައުމަކުން މިއަދު ނިންމާ ނިންމުންތަކާއި އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ވޭތުވެދިޔަ ތިން އަހަރުގެ ތެރޭގައި އިގުތިސާދީ ކުރިއެރުން ހޯދިފައިވަނީ ވަށައިޖެހޭ އިގުތިސާދީ ސިޔާސަތެއް ތަންފީޒުކުރުމުގެ ސަބަބުންކަން ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވަނީ ހާމަކުރައްވާފައެވެ. ފެބުރުވަރީ 5 ގައި އިއްވެވި ރިޔާސީ ބަޔާނުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ސަރުކާރުގެ އަމާޒަކީ ވާރުތަވެފައިވާ ދަރަނީގެ ބުރައިން ރައްޔިތުން ސަލާމަތްކޮށް، ދެމެހެއްޓެނިވި މާލީ ނަތީޖާތަކެއް ހާސިލުކުރުމެވެ. މި ފިޔަވަޅުތަކުގެ ސަބަބުން އިތުރަށް ދަރަނި ނެގުމަކާ ނުލައި، ސޮވެރިން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ފަންޑު (އެސްޑީއެފް) މެދުވެރިކޮށް ދަރަނި އަދާކުރެވޭނެ މަގު ފަހިވެގެންދެއެވެ. އަދި ރާއްޖޭގެ ރަސްމީ ރިޒާވް ވަނީ 1.13 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް ވުރެ މައްޗަށް އަރާފައެވެ.

ސިއްހީ ޚިދުމަތާއި ކުއްލި ފަރުވާގެ ނިޒާމު

ރައްޔިތުންނާ ގާތުން ސިއްހީ ފަރުވާ ފޯރުކޮށްދިނުމަށް ގާއިމުކުރި ގައުމީ އެއާ އެންބިއުލާންސްގެ ޚިދުމަތް ފެށި ފަހުން، 700 ދަތުރުކޮށް 804 ބަލިމީހުން އުފުލާފައިވާ ކަމަށް މިނިސްޓްރީ އޮފް ހެލްތުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކައެވެ. އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަންގެ ޑޭޝް މަރުކާގެ ބޯޓެއް ކުއްލި ފަރުވާގެ ވަސީލަތްތަކާއެކު ބަދަލުކޮށްގެން ދޭ މި ޚިދުމަތަކީ އެ މިނިސްޓްރީ އާއި ނޭޝަނަލް ސޯޝަލް ޕްރޮޓެކްޝަން އެޖެންސީ (އެންއެސްޕީއޭ) އަދި އައިލެންޑް އޭވިއޭޝަން ގުޅިގެން ކުރިއަށްގެންދާ މަސައްކަތެކެވެ. ޓްރާންސްޕޯޓް މިނިސްޓަރު މުޙައްމަދު އަމީން ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި، މި ޚިދުމަތަށް އަހަރެއް ވީއިރު ގާތްގަނޑަކަށް 1،000 ބަލިމީހުން އުފުލާފައިވެއެވެ. އަދި ކުއްލި ހާލަތްތަކަށް އިޖާބަދިނުމަށް އެއާ އެންބިއުލާންސް އަބަދުވެސް އޮންނަނީ ތައްޔާރީ ހާލަތުގައެވެ.

ވައިގެ މަގުގެ އިތުރުން ކަނޑުމަގުން ދޭ ކުއްލި ފަރުވާގެ ޚިދުމަތްވެސް ދަނީ ފުޅާވަމުންނެވެ. މޯލްޑިވްސް ނޭޝަނަލް ޑިފެންސް ފޯސް (އެމްއެންޑީއެފް) ގެ ކޯސްޓްގާޑުން އެންމެ ހަފުތާއެއްގެ ތެރޭގައިވެސް ކަނޑުމަގުން 71 ބަލިމީހުން އުފުލައި ކުއްލި އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދީފައިވެއެވެ. ސަން އޮންލައިނުން ޖެނުއަރީ 28 ގައި ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ނ. ވެލިދޫގައި ސީ އެންބިއުލާންސްގެ ޚިދުމަތް ވަނީ ރަސްމީކޮށް ފަށާފައެވެ. އޭގެ ކުރިން އެ އަތޮޅުގައި މި ޚިދުމަތް އޮތީ ހަމައެކަނި މަނަދޫގައެވެ. އިތުރު ނުވަ ރަށެއްގައި މި ޚިދުމަތް ގާއިމުކޮށް، ތިން ރަށެއްގައި އަލުން ޚިދުމަތް ފެށުމަށް ހަމަޖެހިފައިވާއިރު، ކޯސްޓްގާޑުގެ ފްލީޓް ފުޅާކުރުމަށް އައު 12 ސީ އެންބިއުލާންސް ބަނުމުގެ މަސައްކަތް އޮކްޓޫބަރު 4 އާ ހަމައަށް ދިޔައީ ކުރިއަށެވެ.

މާލީ އަހުލާގާއި ދަރަނި އަދާކުރުން

ދައުލަތުގެ އާމްދަނީ ދަށްވެ، ދަރަނި ނުތަކާ ވަރަށް އުފުލި، އަދި ހައްދެއް ނެތި ފައިސާ ޗާޕުކުރުމުގެ ސަބަބުން އިގުތިސާދީ ހަމަޖެހުން ގެއްލިފައިވާ ކަމަށް ފެބުރުވަރީ 5 ގައި ރައީސް ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވިދާޅުވިއެވެ. ނަމަވެސް ސަރުކާރުގެ އިގުތިސާދީ ސިޔާސަތުގެ ދަށުން، 40 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި 974 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ދަރަނި އަދާކޮށްފައިވާކަން އެމަނިކުފާނު ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. މީގެ ތެރޭގައި 21 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ދެއްކި 924 މިލިއަން ޑޮލަރު ހިމެނޭއިރު، އެއީ އޭޕްރީލް 2 ގައި ދެއްކި 524 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ސުކޫކާއި، އޭޕްރީލް 23 ގައި އިންޑިއާއަށް ދެއްކި 400 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ކަރަންސީ ސްވޮޕެވެ.

މި ދަރަނިތައް އަދާކޮށްފައިވަނީ ގައުމު ބަނގުރޫޓުވުމުގެ ނުރައްކަލަކަށް ނުގޮސް، ދައުލަތުގެ އިތުރު މުދަލެއް ރަހުނު ނުކޮށް، އަދި ކުރިން ރަހުނުކޮށްފައި ހުރި މުދާތައް ރައްޔިތުންނަށް އަނބުރާ ހޯދައިދެމުން ކަމަށް ރައީސް ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވިދާޅުވިއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކުރީ ސަރުކާރުން 2019 ވަނަ އަހަރު ސްޓޭޓް ބޭންކް އޮފް އިންޑިއާ (އެސްބީއައި) މެދުވެރިކޮށް ނެގި 150 މިލިއަން ޑޮލަރުގެ ޓްރެޜަރީ ބިލް ފެސިލިޓީގެ ފަހު 50 މިލިއަން ޑޮލަރު ސެޕްޓެންބަރު 17 ގައި ވަނީ ދައްކައި ޚަލާސްކޮށްފައެވެ. މިނިސްޓްރީ އޮފް ފައިނޭންސް އެންޑް ޕަބްލިކް އެންޓަޕްރައިސަސްއިން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ޖެނުއަރީ 2024 އަދި މޭ 11 ގައި ދެއްކި ބައިތަކަށް ފަހު މި ފަހު ބައި ދެއްކީ ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީއެމްއެލް) ގައި ހުރި އާންމުންގެ ޑިޕޮސިޓް ފައިސާއަކުން ނޫނެވެ. އެ ފައިސާ ދެއްކީ އެސްޑީއެފްއަށް ޖަމާކޮށްފައިވާ ފައިސާއިންނެވެ.

ރަސްމާލެއާއި ދުރު ރާސްތާގެ ބޯހިޔާވަހިކަން

ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ މައްސަލައަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ހޯދުމަށް ފުށިދިއްގަރު ފަޅުގައި ތަރައްގީކުރާ ރަސްމާލެ ނުވަތަ މޯލްޑިވްސް އީކޯ ސިޓީއަކީ ރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު ބިން ހިއްކުމުގެ މަޝްރޫއެވެ. ހައުސިންގ ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން (އެޗްޑީސީ) ގެ މައުލޫމާތުތަކުން ހާމަވާ ގޮތުގައި، ހުޅުމާލޭގެ ދެ ފިޔަވަހި އެއްކޮށްލުމުން ވާ ވަރަށް ވުރެ ގާތްގަނޑަކަށް ތިން ގުނަ ބޮޑު، 1،150 ހެކްޓަރުގެ މި މަޝްރޫއުން 65،000 ހައުސިންގ ޔުނިޓު ފޯރުކޮށްދޭނެއެވެ. މި މަޝްރޫއުގެ ދަށުން 716 ހެކްޓަރުގެ ބިން ހިއްކުމާއެކު، ކުރިން އެންމެ ބިން ބޮޑު ލ. ގަމަށް (609 ހެކްޓަރު) ވުރެ 107 ހެކްޓަރު އިތުރުވެ، ރަސްމާލެ ވަނީ ރާއްޖޭގެ އެންމެ ބޮޑު ރަށަށް ވެފައެވެ. އެ ރަށުން 25،000 ގޯތި ދޫކުރުމަށް ނިންމައި، ފުރަތަމަ ބުރުގައި 15،000 ގޯތި ދޫކުރާނެއެވެ.

ރަސްމާލެއަކީ އައު އިގުތިސާދީ އަދި ދިރިއުޅޭ މަރުކަޒަކަށް ހެދުމަށް 10 އަހަރުގެ މާސްޓާ ޕްލޭނެއްގެ ދަށުން މަސައްކަތް ކުރިއަށްގެންދާއިރު، ދުބާއީގެ އީގަލް ހިލްސްއާ ގުޅިގެން ހިންގާ މޯލްޑިވްސް ވޯޓާފްރަންޓް އެންޑް މެރީނާ މަޝްރޫއުގެ ސަބަބުން ދިވެހިންނަށް ވައުދުވެފައިވާ ގޯއްޗާއި އިޖުތިމާއީ ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ފުރުސަތުތަކަށް އެއްވެސް އުނިކަމެއް ނާންނާނެ ކަމަށް ދަ ސްޓޭންޑަޑް މޯލްޑިވްސްއިން ސެޕްޓެންބަރު 26 ގައި ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި ރައީސް ޑޮކްޓަރ މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ވިދާޅުވިއެވެ. ބިން ހިއްކުމުގެ ގާތްގަނޑަކަށް 70 އިންސައްތަ ނިމި، ބާކީ ބައި ދޭއް ނުވަތަ ތިން މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނިމޭނެ ކަމަށް އެމަނިކުފާނު އޭރު ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސްމާލޭގެ ބިން ހިއްކައި ނިމެންވާއިރަށް އަސާސީ ޚިދުމަތްތަކުގެ ކޮންޓްރެކްޓްތައް އެކުލަވާލުމުގެ މަސައްކަތް ސަރުކާރުން ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.

އިސްލާމީ އަގުތަކާއި އިޖުތިމާއީ ރައްކާތެރިކަން

ފަލަސްތީނާއެކު ދެމިއޮތުމުގެ ގޮތުން، އިސްރާއީލުގެ ޕާސްޕޯޓުގައި ދިވެހިރާއްޖެއަށް އެތެރެވުން ވަނީ މަނާކޮށްފައެވެ. ގައުމު ބިނާކުރުމަކީ އީމާންތެރިކަން ވަރުގަދަކުރުމާއި، އެހީތެރިކަމަށް ބޭނުންވެފައިވާ ފަރާތްތަކަށް އެއްބާރުލުން ދިނުންވެސް މެއެވެ. އެގޮތުން ޒަކާތު ފަންޑަށް ލިބޭ ފައިސާ ރައްކާތެރިކޮށް، އޭގެ ޙައްޤުވެރިންނަށް އެ ފައިސާ ވާސިލުވާކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި، އެ ފަންޑަށް ހަރުދަނާ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑެއް ވަނީ އެކުލަވާލެވިފައެވެ. މައްކާ ރޫޓް އިނީޝިއޭޓިވް މެދުވެރިކޮށް ޙައްޖުގެ އިންތިޒާމުތައް ފަސޭހަކޮށްދިނުމާއެކު، ފުދުންތެރިކަން ނެތް ފަރާތްތަކަށް ސަރުކާރުގެ ޚަރަދުގައި ޙައްޖަށް ދިއުމުގެ ފުރުސަތުތައް ވަނީ ފަހިކޮށްދެވިފައެވެ. އަދި ރަށްރަށުގެ މުޖުތަމައުތަކަށް ޚިދުމަތްކުރުމަށް ޒުވާން އިމާމުންނާއި ޚަޠީބުން ތަމްރީނުކުރުމާއެކު، ކީރިތި ޤުރުއާން އުނގެނުމާއި ހިތުދަސްކުރުމުގެ ފުރުސަތުތައް ފުޅާކޮށް، ޢިލްމާއި އީމާންތެރިކަމުގެ މަތީގައި އައު ޖީލެއް ބިނާކުރުމަށް ދަނީ އެހީތެރިވެދެމުންނެވެ.

ޒުވާނުން ބިނާކުރުމާއި ދުޅަހެޔޮ ޖީލެއް

ގައުމީ ޚިދުމަތުގެ ޕްރޮގްރާމް މެދުވެރިކޮށް، ގައުމަށް ޚިދުމަތްކުރުމަށާއި އެކުދިންގެ މުސްތަގުބަލު ބައްޓަންކުރުމަށް ބޭނުންވާ އަޚުލާޤާއި، ލީޑަރޝިޕް އަދި ޢަމަލީ ހުނަރުތައް ޒުވާނުން ދަނީ ތަރައްގީކުރަމުންނެވެ. ހަމައެއާއެކު، ޖީލަކަށް ދުންފަތް މަނާކުރުމުގެ ސިޔާސަތު މެދުވެރިކޮށް އަމާޒުހިފާފައިވަނީ، އަންނަން އޮތް ޖީލުތައް ދުންފަތުގެ ދެވިހިފުމުންނާއި އޭގެ ގެއްލުންތަކުން ރައްކާތެރިކުރުމަށެވެ.

މާދަމާގެ ވަރުގަދަ ޖީލަކަށްޓަކައި މިއަދުގެ ނިންމުންތައް

މި ހުރިހާ މަސައްކަތްތަކެއްގެވެސް ދުރު ރާސްތާގެ އަމާޒަކީ އެއް ކަމެކެވެ. އެއީ ދުޅަހެޔޮ އާއިލާތަކަކާއި، ވަރުގަދަ މުޖުތަމައުތަކަކާއި، އަދި އީމާންތެރިކަމުގެ މަތީގައި ސާބިތުވެ ތިބި، ފުރުސަތުތައް ފަހިވެފައިވާ ޒުވާނުންތަކެއް ބިނާކުރުމެވެ. މިއީ އޭގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންގެ ދިރިއުޅުމަށް އަންނަ ހެޔޮ ބަދަލުތަކުންނާއި، ފަހިކޮށްދޭ މުސްތަގުބަލުން އޭގެ އަގު ވަޒަންކުރެވޭނެ ތަރައްގީއެކެވެ. މިއަދުގެ ނިންމުންތަކުން ބައްޓަންވެގެންދަނީ މާދަމާގެ ވަރުގަދަ ޖީލެކެވެ.