ޑޮލަރުގެ މައްސަލައިގައި ކަންބޮޑުވުމުގެ ކުރިން މުޅި މަންޒަރަށް ބަލައިލަމާ

ދިވެއްސަކަށް "ޑޮލަރުގެ ދަތިކަން" މި ބަހުގެ އަޑު އިވުމުން، އެންމެ ފުރަތަމަ ހިތަށް ވަންނަނީ ބޭރު ފައިސާގެ ސިޔާސަތުތަކެއް ނޫނެވެ. އެއާ ޚިލާފަށް، އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމާއި ގޭތެރޭގެ ކަންކަމެވެ. ކާބޯތަކެތީގެ އަގު ބޮޑުވާނެ ބާވައެވެ؟ އަހަރެންގެ ވިޔަފާރި ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ބާވައެވެ؟ ބޭރުގައި ކިޔަވަން ހުރި ދަރިފުޅަށް ފައިސާ ފޮނުވޭނެ ބާވައެވެ؟ ނުވަތަ ބޭސްފަރުވާއަށް ބޭރަށް ދާން ޖެހިއްޖެ ނަމަ ކާޑު ބޭނުންކުރެވޭނެ ބާވައެވެ؟ މިއީ އާންމު ރައްޔިތުންގެ ހިތުގައި އުފެދޭ ވަރަށް ހަގީގީ ބިރުވެރިކަމެކެވެ. 

އިގްތިސާދީ ތަރައްގީއާއި ވިޔަފާރިއާ ބެހޭ ވަޒީރު މުހައްމަދު ސައީދު އެދިވަޑައިގަންނަވަނީ، ބިރުވެރި ސުރުޚީތަކާއި ސިޔާސީ ވާހަކަތަކުން ދުރަށް ޖެހިލައި، ރާއްޖޭގެ ބޭރު ފައިސާގެ ބާޒާރުގައި ހަގީގަތުގައި ހިނގަމުންދާ ކަންކަމަށް ބަލައިލުމަށެވެ. ވަޒީރުގެ މައިގަނޑު މެސެޖަކީ، ރާއްޖޭގައި އިގްތިސާދީ ގޮންޖެހުންތަކެއް ނެތް ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. އެކަމަކު، ބޭންކިން ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ދޫކުރާ ޑޮލަރުގެ އަދަދުތަކާއި، އެ ފައިސާ ބޭނުންކުރެވޭ ގޮތާއި، މީގެ ކުރީގެ ސަރުކާރުތަކުގެ ހާލަތާ މިހާރުގެ ހާލަތު އަޅާކިޔައި، ހަގީގަތް އޮޅުންފިލުވުމެވެ. އެމްޑީޕީ ސަރުކާރާ އަޅާބަލާއިރު މިހާރުގެ ހާލަތު ވަޒީރު ސިފަކުރެއްވީ ނުހަނު ތަފާތު ގޮތަކަށެވެ.

"އަދަދުތަކަށް ބަލައިލަމާ ހިނގާށެވެ"

ވަޒީރު ސައީދު ތަކުރާރުކޮށް ވިދާޅުވަމުން ގެންދަވަނީ، މިހާރުގެ ހާލަތު ވަޒަންކުރަންވާނީ ސިޔާސީ ވާހަކަތަކުގެ ބަދަލުގައި ހަގީގީ ޑޮލަރުގެ ދައުރުވުމަށް ބަލައިގެން ކަމަށެވެ. 2021 ވަނަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު، ބައިނަލްއަގުވާމީ ކާޑު މުއާމަލާތްތަކަށް މަހަކު ދޫކުރީ ގާތްގަނޑަކަށް 10 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. ނަމަވެސް، ބޭންކް އޮފް މޯލްޑިވްސް (ބީއެމްއެލް) އިން ހާމަކުރާ ގޮތުގައި މިހާރު އެ އަދަދު ވަނީ މަހަކު 39 މިލިއަން ޑޮލަރަށް އުފުލިފައެވެ. މީގެ ތެރެއިން 60 އިންސައްތައަކީ އޮންލައިންކޮށް ތަކެތި ގަތުމަށް ކުރާ ހޭދައެވެ. މިއިން އެނގެނީ ޑޮލަރު ނުލިބޭ ކަމަށް ބުނާއިރުވެސް، ބޭންކިން ނިޒާމުގެ ތެރެއިން އެތައް މިލިއަން ޑޮލަރެއް ދައުރުވާ ކަމެވެ.

 ވިޔަފާރިތަކަށް އޮތް ހިތްހަމަޖެހުން

ވަޒީރު ހާމަކުރެއްވި ގޮތުގައި، 2021 ގައި މުދާ އެތެރެކުރުމަށް (ޓީޓީ) ބީއެމްއެލް އިން މަހަކު ދޫކުރީ އެވްރެޖްކޮށް 6.7 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. ނަމަވެސް، މިހާރު އެ އަދަދު ވަނީ މަހަކު 26.6 މިލިއަން ނުވަތަ 27 މިލިއަން ޑޮލަރަށް އުފުލިފައެވެ. މިއީ ރާއްޖެއިން ބޭރުން މުދާ އެތެރެކުރާ ފަރާތްތަކަށް ބޭނުންވާ ޑޮލަރުގެ 30-40 އިންސައްތައެވެ. ކުރީގެ އެމްޑީޕީ ސަރުކާރުގައި މިއީ އެންމެ 5 އިންސައްތައެވެ. ރާއްޖެއަކީ އިމްޕޯޓަަށް ބަރޯސާވާ ގައުމަކަށް ވާއިރު، މިއީ އާންމު ދިރިއުޅުމާ ސީދާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ފިހާރައަކަށް މުދާ ލިބެނީވެސް، ހޮސްޕިޓަލަކަށް ބޭސް ލިބެނީވެސް މި ޑޮލަރުގެ އެހީގައެވެ.

ކިޔަވާ ކުދިންނާއި ބޭސްފަރުވާ

ބޭރުގައި ކިޔަވާ ކުދިންނަށް 2021 ގައި ދޫކުރީ މަހަކު 1.9 މިލިއަން ޑޮލަރެވެ. ނަމަވެސް މިހާރު އެ އަދަދު ވަނީ މަހަކު 3.6 މިލިއަން (އެމްއެމްއޭގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ގާތްގަނޑަކަށް 4 މިލިއަން) ޑޮލަރަށް އިތުރުވެފައެވެ. އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ބޮޑު ބަދަލެއް އައީ ބޭސްފަރުވާގެ ދާއިރާއަށެވެ. 2021 ގައި ބޭސްފަރުވާއަށް ދޫކުރީ އެންމެ 159,000 ޑޮލަރެވެ. 2022 އަދި 2023 ގައިވެސް މި އަދަދު 300,000 އަށް ނާރައެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު ސަރުކާރުން ރަސްމީ ރޭޓުގައި މަހަކު 3 މިލިއަން ޑޮލަރު ބޭސްފަރުވާއަށް ދޫކުރެއެވެ. މިއީ ނުހަނު ބޮޑު ކުރިއެރުމެކެވެ.

ދަތުރުވެރިންނާއި އާންމު ރައްޔިތުން

ދަތުރުކުރާ ދިވެހިންނަށް ދޫކުރާ ޑޮލަރުގެ އަދަދުވެސް ވަނީ 1.5 މިލިއަނުން 10 މިލިއަން ޑޮލަރަށް އިތުރުވެފައެވެ. ބީއެމްއެލްގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި 2026 ގެ ފުރަތަމަ ކުއާޓަރުގައި 226 މިލިއަން ޑޮލަރު އާންމުންނަށާއި ވިޔަފާރިތަކަށް ވިއްކާފައިވެއެވެ. މިއީ އިގްތިސާދުގެ ތެރޭގައި ހަގީގަތުގައިވެސް ޑޮލަރު ދައުރުވާކަމުގެ ހެއްކެކެވެ.

 ޑޮލަރުގެ ތާށިކަން އިހުސާސްވަނީ ކީއްވެ؟

އެހާ ގިނަ އަދަދަކަށް ޑޮލަރު ދޫކުރާއިރުވެސް ދަތިކަން އިހުސާސްވަނީ ރާއްޖެއަކީ އިމްޕޯޓަށް ބަރޯސާވާ ގައުމަކަށް ވެފައި، ޑޮލަރަށް އޮތް ޑިމާންޑް އިންތިހާއަށް ބޮޑުވުމުންނެވެ. ކާބޯތަކެއްޗާއި، ތެލާއި، ބޭހާއި، އިމާރާތްކުރުމުގެ ސާމާނު މި އެތެރެކުރަނީ ޑޮލަރުންނެވެ. އެހެންކަމުން، މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި "ޑޮލަރު ކޮބާ؟" މިއެއް ނޫނެވެ. މައްސަލައަކީ ގައުމަށް ބޭނުންވާ މިންވަރާއި، ގައުމަށް ވަންނަ މިންވަރެވެ.

މިކަމުގެ ހައްލަކީ ފަތުރުވެރިކަމެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރު ރެކޯޑް އަދަދަކަށް (2.25 މިލިއަން) ފަތުރުވެރިން ޒިޔާރަތްކޮށް، އިގްތިސާދު 6.3 އިންސައްތައިގައި ކުރިއަރާފައިވާއިރު، ސަރުކާރުގެ އަމާޒަކީ މި ލިބޭ ފައިސާ ރާއްޖޭގެ މާލީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހަރުލެއްވުމެވެ. އައިއެމްއެފް އިންވެސް ވަނީ ސަރުކާރުގެ ބޭރު ފައިސާއާ ބެހޭ ގަވާއިދުތަކުގެ ސަބަބުން ރިޒާވް ވަރުގަދަވަމުންދާކަން ފާހަގަކޮށްފައެވެ.

އިގްތިސާދީ ތާރީޚާއި ކުރިމަތިވި ގޮންޖެހުންތައް

ވަޒީރު ސައީދު ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މިހާރުގެ ހާލަތަކީ މީގެ ކުރީގެ ސަރުކާރުތަކުން ނިންމާފައިވާ ނިންމުންތަކުގެ ނަތީޖާއެވެ. ޚާއްސަކޮށް، ކޮވިޑް-19 ގެ ދުވަސްވަރު އެމްޑީޕީ ސަރުކާރުން 8 ބިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ރުފިޔާ ޗާޕުކުރުމުގެ ސަބަބުން، ބޭރު ފައިސާއަށް އޮތް ޕްރެޝަރު އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ. ރައީސް މުއިއްޒު ސަރުކާރާ ހަވާލުވެވަޑައިގަތީ ހުސް ފޮތަކާ ނޫނެވެ. އެމަނިކުފާނަށް ލިބިވަޑައިގަތީ ބޮޑު ދަރަންޏަކާއި، ބޭރު ފައިސާގެ ދަތިކަމެވެ. ފާއިތިވި 2 ސަރުކާރުގެ 5 އަހަރުގެ ދައުރުގެ ތެރޭގައި ނުދައްކާ މިންވަރަށް މި ސަރުކާރުގެ ދެ އަހަރާއި ބައިގެ ތެރޭގައި ވަނީ ދަރަނި ދައްކާފައެވެ.ރައީސް ވިދާޅުވީ މިދިޔަ ސަރުކާރުގެ 5 އަހަރުގެ ތެރޭގައި ދެއްކިފާފައިވަނީ 953 މިލިޔަން ޑޮލަރެވެ. މި ސަރުކާރުން 2 އަހަރާއި ބައިގެ ތެރޭގައި 1.29 ބިލިޔަން ޑޮލަރު ވަނީ ދައްކާފައެވެ.

21 ވަރަކަށް ދުވަސްތެރޭގައި އަޅުގަނޑުމެން ބިލިޔަނެއްހާ ޑޮލަރު މިވަނީ ދައްކާފައި. ދަރަނި ދައްކާފައި ރައްޔިތުންނަށް މީގެ އެއްވެސް ކަހަލަ ޑިފޯލްޓެއް ކުރިމަތިވިޔަ ނުދީ އެއްވެސް ހަރުމުދަލެއް، ރަހުނަކާއި ނުލައި އޭގެ ބަދަލުގައި ކުރިން ރަހުނުކޮށްފައި ހުރި ތަންތަން މިވަނީ ސަލާމަތްކޮށްފައި. އެހެންވީމަ އިޤްތިޞާދު ރަންގަޅު ކުރަމުން އަޅުގަނޑުމެންގެ ދަރަނިތައް ދައްކަމުން މިދަނީ. ހަމައެކަނި ބޭރުގެ ދަރަނިއެއް ނޫން. އެތެރޭގައި ދަރަނިތައްވެސް މިދަނީ ދައްކަމުން. އެކި މީހުން ލައްވާ މަސައްކަތް ކުރުވާފައި ދައްކަމުން މިދަނީ.

      ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ

ބިރުވެރިކަމުގެ ބަދަލުގައި އިތުބާރު

ވަޒީރު ސައީދުގެ އެންމެ ފާހަގަ ކުރެއްވީ އިގްތިސާދީ މައްސަލަތަކަކީ ސިޔާސީ ހައިޖާނަކަށް ހަދައިގެން ރައްޔިތުން ބިރުގަންނަވައިފި ނަމަ، އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު މުޅި ނިޒާމަށް ކުރާނެ ކަމެވެ. އިތުބާރު ގެއްލުމަކީ ކަޅު ބާޒާރު ބޮޑުވެ، އިގްތިސާދަށް އޮތް ނުރައްކާ އިތުރުވާނެ ކަމެކެވެ. ކުޑަ އިގްތިސާދަކަށް މިފަދަ ހާސްކަމެއް ތަހައްމަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.

ރާއްޖޭގެ ކުރިމަތީގައި އޮތީ އުނދަގޫ ދަތުރެކެވެ. ނަމަވެސް ވެލާނާ އިންޓަރނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓުގެ އައު ޓާމިނަލް ފަދަ މަޝްރޫއުތަކާއެކު ފަތުރުވެރިކަން ކުރިއަރާނެ ކަމުގެ އުއްމީދު އެބައޮތެވެ. އައިއެމްއެފް އިން ބުނާ ގޮތުގައި ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދު ވަނީ ގޮންޖެހުންތަކާއެކުވެސް  ސާބިތުކަން ދައްކުވައިދީފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ހާލަތުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި ޒިންމާދާރުކަން އިސްކުރަންޖެހެއެވެ. ރައީސް މުއިއްޒު ހަވާލުވެވަޑައިގަތީ އެތައް އަހަރެއްގެ ދަރަންޏާއި، އިސްލާހު ނުކޮށް ހުރި އިގްތިސާދީ އޮނިގަނޑަކާއެވެ. މިކަންކަން އެއްރެއިން އަނެއްރެއަށް ރަނގަޅެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ޑޮލަރު އުފެއްދޭނެ ޖާދޫގެގެ ބަޓަނެއް ނެތެވެ. އޮތް ހަމައެކަނި ހައްލަކީ ގައުމަށް ވަންނަ ޑޮލަރު އިތުރުކުރުމެވެ.

މީގެ މާނައަކީ ގިނަ ފަތުރުވެރިން ގެނައުމާއި، ރިސޯޓުތަކުގެ އިންވެސްޓްމަންޓް އިތުރުކުރުމާއި، އިގްތިސާދު ސިންދަފާތު ކުރުމެވެ. ހަމައެހެންމެ، ރާއްޖޭގެ ފަތުރުވެރިކަމުން ލިބޭ ޑޮލަރު ރާއްޖޭގެ ބޭންކިން ނިޒާމަށް ވަންނަކަން ކަށަވަރުކުރުމަކީވެސް ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. އިތުރަށް ފައިސާ ޗާޕުކޮށްގެން ނުވަތަ ދަރަނި ނަގައިގެން މިކަމަށް ދާއިމީ ހައްލެއް ނުލިބޭނެއެވެ.

ޑޮލަރުގެ މައްސަލައަކީ ހަގީގަތެކެވެ. ކަޅު ބާޒާރުގެ ނުފޫޒާއި އާއިލާތަކަށް އޮތް ތާށިކަމަކީވެސް ހަގީގަތެކެވެ. ނަމަވެސް، ބޭންކިން ނިޒާމުގެ ތެރެއިން އާދަޔާޚިލާފު ބޮޑު އަދަދަކުން ޑޮލަރު ދޫކުރަމުންދާކަމާއި، ފަތުރުވެރިކަން ކުރިއަރަމުންދާކަމީވެސް އޮތް ހަގީގަތެވެ. ވަޒީރު މުހައްމަދު ސައީދުގެ މެސެޖަކީ ބިރުވެރިކަމަށް އިގްތިސާދު ހަލާކުކޮށްލަން ފުރުސަތު ނުދިނުމެވެ.

ސުވާލުކުރާށެވެ. ޖަވާބުދާރީވުމަށް އެދޭށެވެ. ނަތީޖާއަށް އިންތިޒާރުކުރާށެވެ. އެކަމަކު ރާއްޖޭގެ ޑޮލަރު ހުސްވެއްޖެ ކަމަށް ނުވަތަ އިގްތިސާދު ފުނޑިއްޖެ ކަމަށް ގަބޫލުކުރުމުގެ ކުރިން އަދަދުތަކަށް ބަލައިލާށެވެ. ރާއްޖެއަކީ މީގެ ކުރިންވެސް ބޮޑެތި އިގްތިސާދީ ލޮޅުންތަކުން އަރައިގަނެފައިވާ ގައުމެކެވެ. ކުދިކުދި ރަށްތަކަކުން ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގެ ފަތުރުވެރިކަމެއް ބިނާކުރި ހިތްވަރުގަދަ ބައެކެވެ.

ސަރުކާރުގެ ޒިންމާއަކީ ވައުދުތައް ފުއްދުމެވެ. ރިޒާވް ރައްކާތެރިކޮށް، ދަރަނި ކުޑަކުރުމެވެ. އޭރުން އާންމު ރައްޔިތުންނަށް އިގްތިސާދީ ރަނގަޅު ހާލަތެއް އިހުސާސް ކުރެވޭނެއެވެ.  ރާއްޖެއަކީ ފައިސާ ނެތް ގައުމެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖެއަކީ ބޭރު ފައިސާގެ ނިޒާމުގައި ހުރި ގޮންޖެހުންތަކެއް ހައްލުކުރަން ޖެހިފައިވާ ގައުމެކެވެ. މިއީ ހައްލުކުރެވޭނެ މައްސަލައެކެވެ. އެންމެ މުހިންމު ކަމަކީ އިގްތިސާދީ ތޫފާނެއްގެ ތެރޭގައި ތިބުމާއި، ނައު ފެތިއްޖެ ކަމަށް ގަބޫލުކުރުމާ ހުރި ތަފާތު ދެނެގަތުމެވެ.  މިނައު  ދަތުރުކުރަނީ ކުރިއަށެވެ.