އީރާނުގެ ޔޫރޭނިއަމް މައްސަލަ އެމެރިކާގެ މަޝްވަރާތަކުގައި އަނެއްކާވެސް ހޫނުވެއްޖެ

އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން އީރާނާ ދެކޮޅަށް ފަށާފައިވާ ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމަށް ކުރަމުންދާ ޑިޕްލޮމެޓިކް މަސައްކަތްތަކަށް އަނެއްކާވެސް ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއްޖެއެވެ. މި މަޝްވަރާތަކުގައި ދެބަސްވުން އެންމެ ބޮޑުވެފައިވަނީ އީރާނުގެ ނިއުކްލިއަރ ޕްރޮގްރާމާއި ޔޫރޭނިއަމް މުއްސަނދިކުރުމުގެ މައްސަލައިގައެވެ. މިއީ މިއަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު ދެ ޤައުމުން ހަނގުރާމަ ފެށުމުގައިވެސް ފާހަގަކުރި މައިގަނޑު ސަބަބެވެ.

ދުނިޔޭގެ ހަކަތައިގެ ބާޒާރަށް ބޮޑެތި ލޮޅުންތަކެއް އަރުވާލާފައިވާ މި ހަނގުރާމައަށް އަށް މަސް ފުރެން ކައިރިވެފައިވާއިރު، ދާއިމީކޮށް ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމުގެ އެއްބަސްވުމަކާ ހަމައަށް އަދިވެސް ވާޞިލެއް ނުވެވެއެވެ. އަދި މި ހަމަނުޖެހުން މިހާރު ވަނީ ސަރަޙައްދީ ހަނގުރާމައަކަށް ބަދަލުވެ، ޔަމަނާ ހަމައަށް ފުޅާވެފައެވެ. ދުނިޔޭގެ ތެލުގެ ވިޔަފާރީގެ މުހިންމު މަގެއް ކަމަށްވާ ސްޓްރެއިޓް އޮފް ހޮރްމޫޒް އަލުން ހުޅުވުމަށް އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު ޖޫން މަހު ފަހުމުނާމާއެއް (MoU) އެކުލަވާލި ނަމަވެސް، 60 ދުވަހުގެ މުއްދަތު ހަމަވިއިރު ފުރިހަމަ އެއްބަސްވުމަކަށް ނާދެވި އެ ފަހުމުނާމާ ވަނީ ބާޠިލުވެފައެވެ.

އީރާނުން ދެކޭގޮތުގައި ޔޫރޭނިއަމް މުއްސަނދިކުރުމަކީ 'ނޮން-ޕްރޮލިފަރޭޝަން ޓްރީޓީ' (NPT) ގެ ދަށުން އެ ޤައުމަށް ލިބިދޭ ޙައްޤެކެވެ. ނަމަވެސް އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ވަކާލާތު ކުރައްވަނީ އީރާނުގައި ޔޫރޭނިއަމް މުއްސަނދިކުރުން އެއްކޮށް ހުއްޓުވުމަށެވެ. މީގެއިތުރުން އިސްރާއީލުގެ ބޮޑުވަޒީރު ބެންޖަމިން ނަތަންޔާހޫ ވަނީ އީރާނުން ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރު އުފެއްދުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި އެ ޤައުމުގެ ވެރިކަން ވައްޓާލަންޖެހޭ ކަމަށް ތަކުރާރުކޮށް ވިދާޅުވެފައެވެ. ޤަޠަރާއި ޕާކިސްތާނުން މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރަމުންދާއިރު، ދެފަރާތުގެ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ނައްތާލުމަށް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކެއް ވަނީ ކުރިމަތިވެފައެވެ.

އީރާނުގެ ސްޓޭންޑް: ޔޫރޭނިއަމްގެ އެންމެ މިންވަރެއްވެސް ޤައުމުން ބޭރު ނުކުރުން
މި މައްސަލައިގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން އީރާނުގެ ސެކިއުރިޓީ ޗީފް މުޙްސިން ރިޟާއީ ވިދާޅުވީ، މުއްސަނދިކޮށްފައިވާ ޔޫރޭނިއަމްގެ ކުޑަ މިންވަރެއްވެސް އީރާނުން ބޭރަށް ނުގެންދެވޭނެ ކަމަށެވެ. އެއީ ޤައުމުގެ އެތެރޭގެ ބޭނުންތަކަށް ޚާއްޞަ މުހިންމު ޤައުމީ މިލްކިއްޔާތެއް ކަމަށް އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ. މީގެއިތުރުން ވޮޝިންގޓަނުން އިތުބާރު ޤާއިމުކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އަޅައި، އީރާނުގެ ބަނދަރުތަކަށް އަޅާފައިވާ ކަނޑުގެ ބަންދު އުވާލުމާއި، ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އުވާލުމުގެ އިތުރުން ފްރީޒްކޮށްފައިވާ މާލީ އެސެޓްތައް ދޫކޮށްނުލަނީސް އެމެރިކާއާއެކު މަޝްވަރާތައް ނުފެށޭނެ ކަމަށް އޭނާ ވިދާޅުވިއެވެ. މީގެ ބަދަލެއްގެ ގޮތުން ސްޓްރެއިޓް އޮފް ހޮރްމޫޒް ހުޅުވައިދޭން އީރާނުން ވަނީ ހުށަހަޅާފައެވެ.

އީރާނުގެ މަޖިލިސް މެންބަރު އަލާއްދީން ބޯރޫޖަރްދީވެސް ވަނީ އެ ޤައުމުން ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރު އުފައްދަން ނޫޅޭ ކަމަށާއި، އީރާނުގެ މި ޙަރަކާތްތަކަކީ އެމެރިކާއާ ގުޅުމެއް ހުރި ކަމެއް ނޫން ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ.

އެމެރިކާގެ ރައީސް ޓްރަމްޕް ވަނީ ދާދިފަހުން ބޭއްވި އެއްވުމެއްގައި ވާހަކަދައްކަވަމުން، އެމެރިކާގެ ބޮންއެޅުންތަކުގައި އީރާނުގެ ނިއުކްލިއަރ ވަސީލަތްތައް ހަލާކުކޮށްލާފައިވާ ކަމަށާއި، އަލުން އެތަންތަން ބިނާކުރުމުގެ ފުރުޞަތު ނުދެއްވާނެ ކަމަށް ވިދާޅުވެފައެވެ. އެމެރިކާގެ ނައިބު ރައީސް ޖޭޑީ ވެންސްވެސް ވިދާޅުވީ އީރާނުން ދުރު މުސްތަޤްބަލުގައިވެސް ނިއުކްލިއަރ ޕްރޮގްރާމް އަލުން ފަށައިނުގަންނާނެ ކަމުގެ ކަށަވަރުކަން ލިބެންޖެހޭ ކަމަށެވެ. އަދި ހަތިޔާރު އުފެއްދުމުގެ ވިސްނުމެއް ނެތްނަމަ 60 އިންސައްތައަށް ޔޫރޭނިއަމް މުއްސަނދިކުރަން ނުޖެހޭނެ ކަމަށް ވެންސް ފާހަގަކުރެއްވިއެވެ.

އެމެރިކާގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު މާކޯ ރޫބިއޯވެސް ވިދާޅުވެފައިވަނީ، އީރާނަށް ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރު އުފެއްދުމުގެ ފުރުޞަތު ލިބޭނެ އެއްވެސް އެއްބަސްވުމަކަށް އެމެރިކާއިން ތާއީދު ނުކުރާނެ ކަމަށެވެ.

ޚާރިޖީ ކަންކަން ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކުރާ ގޮތުގައި، ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅުތައް އުވާލުން ފަދަ މުހިންމު ލުއިތަކެއް އެމެރިކާއިން ދޭން ބޭނުންނުވުމަކީ މަޝްވަރާތައް ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެވެ.